EVA's en IVA's... impact op de jeugdsector

EVA's en IVA's... impact op de jeugdsector

Korte omschrijving

Het nieuwe gemeentedecreet voorziet een nieuwe werkstructuur voor gemeenten. Zij kunnen gemeentelijke beheersstructuren die taken van 'gemeentelijk belang' uitoefenen, omvormen tot intern of extern verzelfstandigde agentschappen (IVA's en EVA's). Ook jeugdwerkinitiatieven kunnen zo 'verzelfstandigd' worden tot een EVA.

In zijn advies van 6 mei 2009 (advies 09/07) liet de Vlaamse Jeugdraad zijn bezorgdheid hierover duidelijk blijken. Naar aanleiding van dit advies geven we een kort overzicht over de bestaande onduidelijkheden en hoe ermee om te gaan.

Relevantie

Sinds kort kan een gemeente verenigingen die meer dan 50% van hun middelen (geld) halen uit gemeentelijke subsidies omvormen tot een extern verzelfstandigd agentschap (EVA). Heel wat jeugdverenigingen voldoen aan dit criterium... Verzelfstandigde agentschappen werken op een andere, meer door de overheid gestuurde manier dan helemaal onafhankelijke structuren. De jeugdverenigingen werken echter bij voorkeur volledig autonoom...

In de loop der jaren hebben gemeenten vaak vzw's en andere beheersstructuren opgericht om bepaalde taken 'van gemeentelijk belang' uit te voeren. Om een beter zicht te krijgen op de werking van deze structuren en om ze beter te kunnen bijsturen bestaat nu de mogelijkheid om ze tot extern verzelfstandigde agentschappen om te vormen.

Voor gemeentelijke en paragemeentelijke vzw's (opgericht door de gemeente of waarin de gemeente reeds nadrukkelijk vertegenwoordigd is) kan zo een omvorming inderdaad bijdragen tot een verduidelijking van de structuur en van de kerntaken van de gemeente.

Voor particuliere (onafhankelijke en zelfstandige) organisaties, die door hun goede werking eventueel ook 'taken van gemeentelijk belang' uitvoeren, moet erg genuanceerd nagedacht worden over de omvorming. Zeker m.b.t. jongerenverenigingen zoals jeugdbewegingen, speelpleinwerkingen, jeugdhuizen etc., want deze initiatieven groeiden uit de jongeren zelf... en het kan niet de bedoeling zijn dat de (gemeentelijke) overheid deze initiatieve overneemt.                                                                                                                                                       Voor het jeugdwerk is het immers  van doorslaggevend belang dat zij hun volledige eigenheid kunnen behouden, zowel wat betreft hun missie- en visiebepaling, hun doelstellingen als hun beleid in het belang van hun doelgroep. Het belang van de doelgroep - kinderen en jongeren - overstijgt het belang dat de gemeente zou kunnen hechten aan een mogelijke doorgedreven beïnvloeding van de organisaties.                                                                                                              Sommige jeugdverenigingen, zoals WMKJ's hebben ook omwille van hun werking nood aan een positie 'los' van de gemeente. Zij moeten opkomen voor een doelgroep en moeten dus onafhankelijk kunnen werken. Deze organisaties omvormen tot een EVA maakt hun werking onmogelijk of doet op zijn minst afbreuk aan de kwaliteit van de werking.

Stappenplan

Hoezo?

Een van de criteria waarop een gemeente zich kan baseren om een vzw om te vormen tot een EVA is het uitvoeren van 'taken van gemeentelijk belang'. Maar deze taken zijn niet exact omschreven. Het volstaat dat er een 'vermoeden' is dat de gemeente de vzw heeft belast met taken van gemeentelijk belang. Als meer dan 50% van de (financiële) middelen ten laste van de gemeente vallen, is bijvoorbeeld aan dit vermoeden voldaan.

Hoe 'financiële middelen' op hun beurt moeten ingevuld worden is evenmin duidelijk. Er is een erg ruime interpretatie mogelijk. Valt bijvoorbeeld 'infrastructuur' ook onder 'middelen'? Want dan kom je al gauw aan 50% van je werkingsmiddelen die door de gemeente ter beschikking worden gesteld... en is het vermoeden van 'taken van gemeentelijk belang' bevestigd.

Je kan dit vermoeden weerleggen, maar hoe je dit moet doen is ook al niet duidelijk gemaakt.

Als het vermoeden bevestigd is, kan de gemeenteraad beslissen de vzw om te vormen tot een EVA. Doet zij dit, dan heeft de gemeente de meerderheid in de stemmen van de Algemene Vergadering en draagt ze de meerderheid van de leden van de Raad van Bestuur voor. Met andere woorden, de gemeente trekt op die manier veel meer dan alleen het financieel en organisatorisch toezicht naar zich toe. Ze kan bovendien over de fundamentele inhoudelijke werking van de vereniging beslissen. In feite komt het bestuur in handen van (de vertegenwoordigers) van de gemeente.

Tips

De Vlaamse Jeugdraad roept de gemeenten op om veeleer te werken met het bestaande arsenaal aan instrumenten om toezicht te houden over het gebruik van de middelen die zij aan de jeugdverenigingen ter beschikking stellen. Een omvorming naar een verzelfstandigd agentschap ligt moeilijk. De jeugdorganisaties kunnen immers alleen hun maatschappelijke rol ten volle blijven spelen als zij autonoom hun visie, beleid en werking kunnen bepalen. Politieke inmenging moet vermeden worden!

  1. Enerzijds werkt men reeds met het jeugdbeleidsplan, dat voor drie jaar een samenwerking tussen de gemeente (de jeugddienst) en de jongerenorganisaties vastlegt. Het is bovendien de gemeenteraad die dit jeugdbeleidsplan moet bekrachtigen.
  2. Anderzijds bekrachtigt de gemeenteraad ook de subsidiereglementen waarin de regels worden bepaald waaraan de verenigingen zich moeten houden om bepaalde subsidies te kunnen krijgen. Het subsidiereglement wordt eveneens door de jeugddienst opgevolgd.
  3. Daarnaast kunnen de gemeenten en organisaties in subsidiecontracten of convenanten heel duidelijk vastleggen welke verplichtingen zij tegenover elkaar hebben. Van belang is dat beide partijen (de gemeente en de verenigingen) als 'gelijke partners' rond de tafel zitten; dat de ene partij zijn wil oplegt aan de andere is geen goed uitgangspunt.
  4. Als de gemeente bovendien infrastructuur ter beschikking stelt aan verenigingen werkt ze meestal met beheersovereenkomsten. Opnieuw op gelijke voet onderhandeld tussen de verenigingen en de gemeente.

Al deze instrumenten bieden voldoende garanties om het toezicht van de gemeente(lijke ambtenaren) te waarborgen, zonder dat daarbij de interne werking van de verenigingen in het gedrang komt.

Wet

Hier vind je de volledige artikels uit het gemeentedecreet waaruit blijkt dat de gemeente vzw's kan/mag omvormen tot EVA's:

Artikel 225:

§1. De gemeentelijke extern verzelfstandigde agentschappen zijn diensten met een eigen rechtspersoonlijkheid die door de gemeente worden opgericht of waarin de gemeente deelneemt en die belast zijn met welbepaalde beleidsuitvoerende taken van gemeentelijk belang. Vanuit hun taakstelling inzake beleidsuitvoering kunnen de gemeentelijke extern verzelfstandigde agentschappen tevens betrokken worden bij de beleidsvoorbereiding. De Vlaamse Regering kan de taken van gemeentelijk belang nader bepalen waarvoor gemeentelijk extern verzelfstandigde agentschappen kunnen worden opgericht. Onder voorbehoud van de toepassing van andere wettelijke en decretale bepalingen, mogen de gemeentelijke extern verzelfstandigde agentschappen hun taken van gemeentelijk belang noch geheel, noch gedeeltelijk overdragen aan andere rechtspersonen.

§2. Het is de gemeenten verboden om, rechtstreeks of onrechtstreeks, rechtspersonen die belast zijn met welbepaalde taken van gemeentelijk belang op te richten, erin deel te nemen of zich erin te laten vertegenwoordigen of om aan die rechtspersonen personeel, financiële middelen, infrastructuur of andere activa ter beschikking te stellen, tenzij die rechtspersonen voldoen aan de voorschriften van deze titel of er voor de oprichting, deelname of vertegenwoordiging een andere decretale of wettelijke rechtsgrond bestaat.

§3. Met het oog op de toepassing van §2, wordt vermoed dat een rechtspersoon door een gemeente met welbepaalde taken van gemeentelijk belang is belast als hij aan een van de volgende voorwaarden voldoet:

  1. Een of meer van zijn organen bestaan voor meer dan de helft uit gemeenteraadsleden of leden van het college van burgemeester en schepenen van de gemeente in kwestie (...).
  2. De gemeente of haar vertegenwoordigers beschikken over de meerderheid van de stemrechten in een of meer van zijn organen.
  3. Zijn financiële middelen vallen voor meer dan de helft ten laste van het gemeentebudget.

Artikel 245:

§1. De gemeente is gemachtigd om onder de voorwaarden, bepaald in deze afdeling, een vennootschap in de zin van het Wetboek van Vennootschappen, of een andere vereniging te stichten in de zin van de wet van 27 juni 1921 betreffende de verenigingen zonder winstoogmerk, de internationale verenigingen zonder winstoogmerk en de stichtingen, op te richten en te belasten met het verwezenlijken van welbepaalde beleidsuitvoerende taken van gemeentelijk belang. Vanuit hun taakstelling inzake beleidsuitvoering kunnen de gemeentelijke extern verzelfstandigde agentschappen in privaatrechtelijke vorm tevens betrokken worden bij de beleidsvoorbereiding.

De oprichting gebeurt in overeenstemming met het gelijkheidsbeginsel, de regelgeving inzake mededinging en staatssteun.

Naast de gemeente mogen aan de oprichting van de gemeentelijke vennootschap, vereniging of stichting andere personen deelnemen met uitzondering van andere gemeenten, gemeentelijke extern verzelfstandigde agentschappen van andere gemeenten, intergemeentelijke samenwerkingsverbanden, de provincies en hun provinciale extern verzelfstandigde agentschappen, de Vlaamse Gemeenschap en het Vlaamse Gewest.

Onder dezelfde voorwaarden is de gemeente gemachtigd om deel te nemen in een vennootschap in de zin van het Wetboek van Vennootschappen, of in een vereniging in de zin van de wet van 27 juni 1921 betreffende de verenigingen zonder winstoogmerk, de internationale verenigingen zonder winstoogmerk en de stichtingen.

§2. De gemeenteraad beslist over de oprichting of deelname, bedoeld in §1, op grond van een door het college van burgemeester en schepenen opgemaakt verslag. In dat verslag worden de voor- en nadelen van externe verzelfstandiging in de gekozen vorm afgewogen en wordt aangetoond dat het beheer binnen de rechtspersoonlijkheid van de gemeente of in de vorm van een autonoom gemeentebedrijf niet de vereiste voordelen kan bieden.

Tot de oprichting of deelname kan pas worden overgegaan nadat de gemeenteraadsbeslissing hiertoe werd goedgekeurd overeenkomstig §3.

§3. De beslissing tot oprichting of deelname wordt samen met het verslag, bedoeld in §2, en het ontwerp van statuten binnen dertig dagen aan de Vlaamse Regering verzonden. Binnen honderd dagen na verzending keurt de Vlaamse Regering de beslissing al dan niet goed. Als die termijn verstrijkt zonder dat de Vlaamse Regering een beslissing heeft genomen en die beslissing verzonden heeft aan de gemeente, dan wordt de goedkeuring geacht te zijn verleend.

§4. De goedgekeurde oprichtings- of deelnemingsbeslissing en de statuten van de gemeentelijke vennootschap, vereniging of stichting worden samen met het in §2 bedoelde verslag ter inzage neergelegd op het secretariaat van de gemeente in kwestie.

Artikel 246:

§1. Ongeacht de grootte van de eventuele inbreng van de verschillende partijen, beschikt de gemeente steeds over een meerderheid van de stemmen in de algemene vergadering van de gemeentelijke vennootschap of vereniging en draagt de gemeente steeds een meerderheid voor van de leden van de raad van bestuur van de gemeentelijke vennootschap, vereniging of stichting. De voordracht waarborgt  elke fractie een vertegenwoordiging. Ten hoogste twee derde van de door de gemeente voorgedragen leden van de raad van bestuur is van hetzelfde geslacht.

§2. De vertegenwoordiging van de gemeente in de algemene vergadering van de gemeentelijke vennootschap en vereniging worden door de gemeenteraad uit zijn leden gekozen. De vertegenwoordigers van de gemeente in de algemene vergadering handelen overeenkomstig de instructies van de gemeenteraad.

§3. De gemeenteraad en de vertegenwoordigers van de gemeente in de algemene vergadering, kunnen te allen tijde beslissen om respectievelijk de aanwijzingen en voordrachten te herroepen. De statuten van de gemeentelijke vennootschap, vereniging of stichting bepalen dat de betrokken vertegenwoordigers door die herroeping van rechtswege ontslagnemend zijn. Er wordt tot hun vervanging overgegaan.

Alle aanwijzingen en voordrachten worden herroepen door de volledige vernieuwing van de gemeenteraad. De vertegenwoordigers blijven in functie totdat hun vervangers zijn aangewezen of benoemd.

Afkondigingsdatum
zondag, 24 juli, 2005
Formulieren
Uitgever en website

De volledige tekst van het gemeentedecreet kan je vinden op www.binnenland.vlaanderen.be/regelgeving/wetgeving.htm

Voorbeelden
Nuttig

Met vragen kan je terecht bij de Vlaamse overheid. Meer bepaald bij het Agentschap voor Binnenlands Bestuur : www.binnenland.vlaanderen.be

Handig is eveneens de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (het vvsg), steunpunt en belangenbehartiger van lokale besturen, te rade te gaan: www.vvsg.be

De Vlaamse Jeugdraad, belangenbehartiger van de jeugdsector, kan je ook nog verder helpen: www.vlaamsejeugdraad.be

Contact

Voor meer informatie kan je ook terecht bij je eigen provinciale of nationale secretariaten. Ben je geen lid van dergelijke koepelorganisaties kan je altijd contact opnemen met Steunpunt Jeugd.

Trusty