Aansprakelijkheid - aansprakelijkheid van bestuurders

Aansprakelijkheid - aansprakelijkheid van bestuurders

Korte omschrijving

Ook een vzw moet handelen als 'een goede huisvader', net zoals iedereen. Maar wat als het bestuur van de vereniging tekortschiet in de uitoefening van zijn taak... wie is dan aansprakelijk? De vzw. Ok, maar er zijn grenzen aan wat de vereniging op zich neemt.

Relevantie

Het runnen van een vzw is geen eenvoudige taak - een foutloos parcours afleggen is niet vanzelfsprekend. Leden en bestuurders zijn dan wel beschermd wat hun persoonlijke aansprakelijkheid betreft voor fouten die ze maken, maar dat toch is dit geen vrijgeleide. Zeker voor bestuurders geldt een ruimere verantwoordelijkheid dan voor 'gewone vrijwilligers' of medewerkers.

Als bestuurders hun mandaat uitoefenen, gaan zij verbintenissen aan voor de vereniging. Ze treden dan op in naam van de vereniging, en niet in hun eigen naam. De vereniging wordt gebonden aan de overeenkomst, niet de bestuurder zelf. Gevolg: de bestuurders zijn niet persoonlijk aansprakelijk als er iets zou misgaan met deze verbintenissen. Dit principe komt een aantal keer terug in de vzw-wet (art. 2bis, 14 en 16).

Als de bestuurder toevallig een fout maakt in de uitoefening van zijn mandaat, zullen benadeelden zich in eerste instantie tot de vzw moeten wenden voor een schadevergoeding! De fout werd immers gemaakt 'in naam van de vereniging' - hoe gek het ook klinkt. De vzw moet ook als een 'goede huisvader' optreden - veroorzaakt zij schade door een fout, dan moet de vzw die schade vergoeden, net zoals iedereen.

Naar aloude gewoonte hangen ook aan dit principe een aantal uitzonderingen vast: in sommige gevallen kan de vzw de schadevergoeding die ze aan een benadeelde heeft moeten betalen terugvorderen van de bestuurder die de fout maakte; in andere gevallen kan de benadeelde zelfs rechtstreeks de bestuurder aansprakelijk stellen voor zijn fout.

  • Aansprakelijkheid van de bestuurder tegenover de vzw

Niet alleen de vzw moet handelen als een goede huisvader. Ook de bestuurder moet zich op die manier van zijn taak kwijten! Van een bestuurder wordt verwacht dat hij zijn taak correct uitoefent en daarvoor ook de nodige moeite doet... Laksheid is uit den boze. Zolang hij zijn handelingen als bestuurder correct stelt (voorzichtig, vooruitziend, doordacht en binnen zijn takenpakket), zal alleen de vzw aansprakelijk zijn als er iets misloopt.

Zondigt hij echter in de uitoefening van zijn opdracht, kan de vzw hem aanspreken. Het is dan aan de algemene vergadering van de vzw om een 'aansprakelijkheidsvordering' in te stellen tegen de bestuurder in kwestie.

Een bestuurder gaat bijvoorbeeld duidelijk in de fout als hij roekeloos omspringt met het vermogen van de vzw - een goede huisvader doet dat niet...

Gaat de bestuurdersploeg gezamelijk (of met een aantal) uit de bocht, zullen ze ook allemaal verantwoordelijk gesteld kunnen worden. De algemene vergadering kan zelfs slechts één van de verantwoordelijke bestuurders oproepen de hele schade te vergoeden; die bestuurder kan op zijn beurt wel bij de andere verantwoordelijken aankloppen opdat zij hun deel ophoesten.

Let wel, het is aan de algemene vergadering om te beslissen of ze een bestuurder intern aansprakelijk stelt of niet. Als de algemene vergadering bij de goedkeuring van de jaarrekening de bestuurders ook een kwijting geeft voor het afgelopen jaar, kan ze de bestuurders nadien niet meer aanspreken voor fouten die ze hebben gemaakt gedurende het jaar waarop de kwijting betrekking heeft. Tenzij er natuurlijk bedrog in het spel is - een strafrechtelijke aansprakelijkheid vervalt immers niet door de kwijting.

  • Aansprakelijkheid van bestuurders tegenover derden

Een derde/benadeelde zal in eerste instantie de vzw kunnen aanspraken als hij schade heeft geleden door een fout van een bestuurder van de vzw.

Als de bestuurder een 'onrechtmatige daad' stelde, en zo de derde schade berokkende, kan de derde zich ook rechtstreeks tot de bestuurder wenden!

Om een bestuurder aansprakelijk te kunnen stellen, moet de benadeelde bewijzen dat

  1. de bestuurder een fout heeft gemaakt.
  2. de bestuurder die fout maakte in het kader van zijn mandaat als bestuurder
  3. de benadeelde schade heeft geleden
  4. en er een schade veroorzaakt is door die fout.
Stappenplan

Eigenlijk komt het erop neer dat een bestuurder, net zoals iedereen, zich als een goede huisvader moet gedragen. Het principe van de 'goede huisvader' is een open norm die mee evolueert in de maatschappij. Een concrete invulling zal door de rechter gebeuren die het dossier (de fout, de schade en het oorzakelijk verband tussen de beide) in zijn context plaatst en beoordeelt. Daarvoor zal hij het gedrag (de veronderstelde fout die schade zou veroorzaakt hebben) vergelijken met dat van een 'goede huisvader': zou een normaal, voorzichtige persoon met dezelfde achtergrond in dezelfde omstandigheden ook hetzelfde gehandeld hebben? Zo ja, dan is er geen sprake van een fout. Als hij anders zou handelen is er wel sprake van een fout.

De rechter zal rekening houden met de achtergrond van degene die aansprakelijk gesteld wordt voor de fout. Van een bestuurder van een vzw mag verwacht worden dat hij met inzicht in het reilen en zeilen van de vereniging en de context van de vereniging handelt. Zijn verantwoordelijkheid zal scherper gesteld worden dan die  van een buitenstaander in het beoordelen van situaties die de verenigng aanbelangen.

Gebruik dus je gezond verstand, bezint eer ge begint en wees voldoende voorzichtig. Denk voor in plaats van na!

Tips

Taken die het bestuur moet uitoefenen, omdat ze in de wet of in de statuten verplicht worden (handelen binnen het doel van de vzw of het jaarlijks tijdig neerleggen van de jaarrekening) staan los van het handelen als een goede huisvader.

De verplichte verzekering 'burgerlijke aansprakelijkheid' die een vzw moet afsluiten voor haar vrijwilligers (verplichting uit de vrijwilligerswet), geldt niet voor de bestuursvrijwilligers!

Wet

Basisartikel uit de vzw-wet dat het principe instelt dat bestuurders niet persoonlijk aansprakelijk zijn voor de uitoefening van hun taak:

art. 14: De vereniging is aansprakelijk voor de fouten die kunnen worden toegerekend aan haar aangestelden of aan de organen waardoor zij handelt.
art. 14bis: Onverminderd artikel 26septies gaan de bestuurders geen enkele persoonlijke verplichting aan inzake de verbintenissen die de vereniging aangaat.

Als het gaat om een onrechtmatige daad bepaalt artikel 1382 van het Burgerlijk Wetboek dat de schade vergoed moet worden:

art. 1382: Elke daad van de mens, waardoor aan een ander schade wordt veroorzaakt, verplicht diegene door wiens schuld de schade is ontstaan deze te vergoeden.

De artikelen 1383 t/m 1386BW bespreken enkele afgeleide aansprakelijkheidsregels die verderbouwen op art 1382.

Afkondigingsdatum
woensdag, 1 mei, 2002
Formulieren
Uitgever en website

FOD Justitie - Waterloolaan 115B - 1000 Brussel

tel.: 02/542.65.11 - fax.: 02/542.70.97 - e-mail: burgerlijke.wetgeving@just.fgov.be

web.: www.just.fgov.be/index_nl.htm

Voorbeelden

De bestuurder die in een vereniging instaat voor het aanvragen van subsidies, maar dat niet tijdig doet - en de vzw zo middelen aan haar neus ziet voorbijgaan - kan door de vzw hiervoor aansprakelijk gesteld worden: hij handelt immers niet als goede huisvader, doet niet de nodige inspanningen en kwijt zich niet naar behoren van zijn taak. Hij springt niet zoals het hoort om met het vermogen van de vzw...

Nuttig

Het Vlaams Studie- en DocumentatieCentrum voor vzw's (vsdc) adviseert en begeleidt vzw's door het kluwen van regelgeving die bestaat rond vzw's. Bij hen kan je met een hele hoop concrete vragen terecht...

VSDC - Leuwestraat 166 - 8560 Wevelgem

tel.: 056/41.03.68 - fax.: 056/41.57.74 - mail: info@vsdc.be - web.: www.vsdc.be

Contact

Voor meer informatie kan je terecht bij je eigen provinciale of nationale secretariaten. Ben je geen lid van dergelijke koepelorganisatie dan kun je altijd contact opnemen met Steunpunt Jeugd.

Grondgebied
Trusty