Aansprakelijkheid vrijwilligers in het jeugdwerk

Aansprakelijkheid vrijwilligers in het jeugdwerk

Korte omschrijving

Tijdens een spelletje baseball met je vereniging sla je een magnifieke homerun; daarbij sneuvelt wel een ruit van de serre van de buurman... 't Kan gebeuren, maar wie moet opdraaien voor de kosten? Tot 1 januari 2007 stond de vrijwilliger zelf in voor dergelijke kosten; sindsdien is daar gelukkig verandering in gekomen.

Relevantie

In het jeugdwerk zijn veel vrijwilligers actief voor tal van organisaties. Een ongelukje is snel gebeurd, maar wanneer ben je zelf aansprakelijk en wanneer neemt de organisatie de aansprakelijkheid op zich?

Sinds 1 augustus 2006 is de Vrijwilligerswet van kracht. Met deze wet worden vrijwilligers in België beter beschermd en is de verantwoordelijkheid van de vrijwilligers en van de organisaties duidelijker geregeld. Een van de zwaartepunten van deze wet is dat gestructureerde organisaties burgerlijk aansprakelijk gesteld worden voor de schade die een vrijwilliger aan derden berokkent. Daaraan koppelde de wetgever de verplichting voor dergelijke organisaties om hun burgerlijke aansprakelijkheid te verzekeren. Deze regeling geldt sinds 1 januari 2007.

Valt jouw organisatie of vereniging binnen het toepassingsgebied van deze verplichting? Daarvoor moet ze behoren tot een van de drie volgende types van 'gestructureerde organisaties':

  • rechtspersonen (vzw's, publieke rechtspersonen,...);
  • feitelijke verenigingen die personeel tewerkstellen (één of meer aarbeiders/bedienden);
  • feitelijke verenigingen die op grond van hun specifieke verbondenheid met één van beide vorige types beschouwd kunnen worden als een afdeling ervan aangezien zij aan een specifieke wetgeving met uitgebreide formaliteiten onderworpen zijn. (De aansprakelijkheid en verzekeringsplicht ligt hier bij de organisatie waarvan de feitelijke vereniging een afdeling is.)

Is jouw organisatie een feitelijke vereniging die geen plaats vindt binnen deze opsomming (bijvoorbeeld een buurtcomité), dan blijft de klassieke aansprakelijkheidsregeling van toepassing:

  • De vrijwilliger is zelf burgerlijk aansprakelijk voor zijn fouten en moet de schade zelf vergoeden (of zich beroepen op zijn eigen familiale verzekering).
  • De feitelijke vereniging is ook niet verplicht haar burgerlijke aansprakelijkheid te verzekeren.

Met andere woorden, de vrijwilligers die actief zijn binnen een gestructureerde organisatie zijn tot op zekere hoogte 'immuun' voor de gevolgen van hun daden. De organisatie is aansprakelijk voor deze gevolgen. Let wel, de immuniteit is natuurlijk niet grenzeloos. De vrijwilligers blijven immers aansprakelijk voor het bedrog dat zij plegen, de grove fouten die zij maken en voor 'eerder gewoonlijk dan toevallig voorkomende lichte schuld' - dit zijn kleinere fouten die zij reeds herhaaldelijk hebben gemaakt en waarvoor zij ook al zijn aangesproken door de organisatie; op een bepaald moment kan de organisatie stellen niet meer te willen opdraaien voor de schade die de vrijwilligers zo berokkenen.

Bovendien ligt alleen de burgerlijke aansprakelijkheid bij de gestructureerde organisatie. De vrijwilliger blijft in alle gevallen zelf verantwoordelijk voor de strafrechtelijke feiten die hij pleegt (bijvoorbeeld een diefstal die hij/zij pleegt). De organisatie blijft buiten schot. Ook de contractuele aansprakelijkheid valt niet onder de genoemde verplichting.

De gestrucureerde organisaties zijn alleen verplicht deze burgerlijke aansprakelijkheid te verzekeren. Het staat de organisaties uiteraard vrij bijkomende verzekeringspolissen af te sluiten. Voor sommige zaken is dit zelfs een aanrader. Meer hierover vind je in onze fiche over 'verzekeringen in het vrijwilligerswerk'.

Stappenplan

Werkt jouw vereniging met vrijwilligers en gaat het om een gestructureerde organisatie? Dan is de vereniging verpicht een verzekering burgerlijke aansprakelijkheid (BA) te hebben. De vereniging zal instaan voor de schadelijke gevolgen van jouw daden als vrijwilliger... ook op weg naar en op de terugweg van die activiteit!

Behoort jouw feitelijke vereniging niet tot de beoogde groep, dan ligt de burgerlijke aansprakelijkheid voor daden van de vrijwilligers bij de vrijwilligers zelf. De vereniging is ook niet verplicht een verzekering BA af te sluiten. Je zal zelf moeten instaan voor de gevolgen van je daden als vrijwilliger.

Deze onafhankelijke feitelijke verenigingen krijgen wel de raad een burgerlijke aansprakelijkheidsverzekering af te sluiten!

Net zoals het voor alle verenigingen, ook de gestructureerde, aan te raden is een verzekering rechtsbijstand en lichamelijke ongevallen aan te gaan om hun vrijwilligers en zichzelf ook op die gebieden te beschermen. Hoewel dit niet verplicht is, is voorkomen nog altijd beter dan genezen.

Tips

Hoe bepaald wordt of je aansprakelijk bent voor een schade die is veroorzaakt verklaren we uitgebreid in onze fiche 'aansprakelijkheid - wat is aansprakelijkheid?'. Binnen het vrijwilligerswerk is dit een zeer belangrijk punt:

Om uit te maken of je een fout hebt begaan en dus aansprakelijk bent voor de schade die is opgetreden, wordt je handelen vergeleken met dat van een 'goede huisvader'. Zou een normaal voorzichtig iemand in dezelfde omstandigheden op dezelfde manier gehandeld hebben als jij? Voor jou als begeleider spelen hier vooral de 'organisatieplicht ' en de 'toezichtplicht'. Gaat er bij een van deze twee iets mis dan is er snel sprake van aansprakelijkheid omdat een 'goede huisvader' voorbereid en voorzichtig te werk gaat.

De 'organisatieplicht' houdt in dat je bij de voorbereiding van een activiteit aandacht besteedt aan de mogelijke gevaren en dat je voorzorgen neemt.

De 'toezichtplicht' is niets meer en minder dan het toezicht houden op de deelnemers. Deze start bij de aankomst op de plek van samenkomst en eindigt bij het verlaten van die plaats.

Vele aspecten rond de aansprakelijkheid kunnen door verzekeringen opgevangen worden. Ook binnen het vrijwilligerswerk. Niets zo goed als goed verzekerd zijn. Ga zeker eens te rade bij onze fiche 'verzekeringen in het vrijwilligerswerk'. Een kort lijstje met enkele aandachtspunten is hier echter ook op haar plaats:

  • Hoewel de Vrijwilligerswet alle verenigingen die met vrijwilligers werken verplicht hun vrijwilligers te informeren over de afgesloten verzekeringspolissen, mag je niet aarzelen bijkomende uitleg te vragen. Het is zeer belangrijk goed te weten waarvoor je als vrijwilliger verzekerd bent!
  • De provincies en de Nationale Loterij bieden goedkope/gratis verzekeringspolissen aan voor kleine organisaties die zelf over onvoldoende middelen beschikken om hun burgerlijke aansprakelijkheid te verzekeren.
  • De verzekering burgerlijke aansprakelijkheid dekt niet 'rechtsbijstand' en 'lichamelijke ongevallen'. Hiervoor is het afsluiten van aparte verzekeringen sterk aan te raden. Uiteraard blijft de vrijwilliger steeds strafrechtelijk aansprakelijk voor de misdrijven die hij pleegt.
  • Alleen schade die aan derden wordt veroorzaakt valt binnen de verplichte verzekering; niet dus schade aan eigen materiaal van de organisatie of van de vrijwilligers. Misschien is het handig je persoonlijke verzekeringspolissen te laten uitbreiden naar het vrijwilligerswerk dat je verricht. Ga hiervoor best eens te rade bij je verzekeringsmakelaar of -agent.
  • Van plan om een verzekering af te sluiten voor je vereniging? Vraag eerst even bij je jeugdconsulent of koepelorganisatie na welke polissen al aangegaan zijn. Dubbel verzekerd zijn is immers niet nodig.
Wet

De nieuwe Vrijwilligerswet van 3 juli 2005 is van kracht sinds 1 januari 2006. De bepalingen rond de burgerlijke aansprakelijkheid en de verzekeringsplicht gelden sinds 1 januari 2007.

Onafhankelijke feitelijke verenigingen - feitelijke verenigingen die buiten de korf van de gestructureerde organisaties vallen - zijn hieraan niet onderworpen. Zij blijven gehouden aan de klassieke burgerlijke aansprakelijkheidsregeling. Deze vind je in de artikelen 1382 tot en met 1386bis van het Burgerlijk Wetboek.

Afkondigingsdatum
zondag, 31 december, 2006
Formulieren
Uitgever en website

Meer informatie is te vinden op:http://www.just.fgov.be/

Voorbeelden
Nuttig

Voor verenigingen die nog geen verzekering hebben, heeft de federale overheid een kaderovereenkomst afgesloten met de verzekeringsondernemingen voor de uitwerking van een collectieve polis. Van plan om een polis af te sluiten? Neem eerst contact op met je jeugdconsulent of koepelorganisatie

De wetgever voorzag daarnaast de mogelijkheid dat andere overheden, zoals de provincies, een collectieve polis aanbieden, die ruimer is dan deze van de federale overheid of die dit aan een voordeligere kostprijs doen. Meer info over de provinciale vrijwilligersverzekering vind je hier.

Neem eens een kijkje in het naslagwerk 'Loslopend Wild'. Daar is meer informatie te vinden over aansprakelijkheid. Daarnaast is er ook een voorlichtingsfolder over aansprakelijkheid.

Contact

Voor meer informatie kan je terecht bij je eigen provinciale of nationale secretariaten. Ben je geen lid van dergelijke koepelorganisatie dan kun je altijd contact opnemen met Steunpunt Jeugd.

Grondgebied
Trusty