Portretrecht

Portretrecht

Korte omschrijving

Het portretrecht is een bijzondere beperking van het auteursrecht en vloeit voort uit de wet op de privacy. Het geeft geportretteerde personen onder bepaalde voorwaarden het recht zich te verzetten tegen publicatie van hun portret. De fotograaf heeft het auteursrecht op de door hem gemaakte foto van een persoon, maar mag deze foto niet in alle gevallen publiceren.

Relevantie

Zomaar een blog opstarten of een wikipagina aanmaken met foto's van activiteiten die jullie georganiseerd hebben? Niet zomaar alles kan en mag wat dat betreft.

De basis van de regelgeving rond het portretrecht is te vinden in de Wet van 30 juni 1994 betreffende het auteursrecht en naburige rechten.

Bij een portret gaat het altijd om een afbeelding. Een beschrijving van iemands uiterlijk in woorden valt er niet onder. Er wordt onderscheid gemaakt tussen een portret gemaakt in opdracht van de geportretteerde en een portret niet gemaakt in opdracht van de geportretteerde.

Is er sprake van een opdracht, dan heeft de geportretteerde in ieder geval het recht zelf het portret te verveelvoudigen en mag openbaarmaking alleen plaatsvinden met toestemming van de geportretteerde. Best is te werken met een schriftelijke toestemming. Het portretrecht blijft tot twintig jaar na de dood van de geportretteerde in stand. Het is alleen uit te oefenen door de directe rechthebbenden. Als het een afbeelding is met daarop meerdere personen, dan is voor openbaarmaking van die afbeelding toestemming nodig van al die personen.

Is er geen sprake van een opdracht, dan kan de geportretteerde zich alleen tegen openbaarmaking verzetten als hij daarbij een redelijk belang heeft. Bijvoorbeeld uit privacy-overwegingen of het belang om niet publiekelijk belachelijk gemaakt te worden.Als de wijze van afbeelding schadelijk kan zijn voor de geportretteerde kan hij zich eveneens tegen openbaarmaking verzetten. Hierbij wordt afgewogen welk belang zwaarder weegt: het recht op privacy of het recht op vrije meningsuiting.

Ook commerciële belangen tellen mee. Het is bijvoorbeeld niet toegestaan om het portret te gebruiken voor reclame als hiervoor geen toestemming is gegeven. Dit geldt niet alleen voor bekende persoonlijkheden, maar voor iedereen...

Overzichtsfoto's die gemaakt zijn op het publieke domein of tijdens publieke manifestaties (bv. activiteiten, festivals, fuiven, ...) worden niet als een overtreding van het portretrecht beschouwd, tenzij ze duidelijk op één of enkele personen focussen. Maar zelfs dan kan iemand die zich herkent op de foto en daar niet mee akkoord is zich beroepen op zijn recht op privacy om te eisen dat de foto in kwestie niet langer gebruikt wordt en vernietigd wordt.

Stappenplan
  • Voordat je iemand op de foto vastlegt, vraag hem of haar altijd om (schriftelijke) toestemming en leg uit waarvoor je de foto of foto’s gaat gebruiken;
  • Gebruik geen afbeeldingen van (bekende) personen of figuren op affiches en dergelijk promotiemateriaal. Je hebt namelijk altijd toestemming van die persoon daarvoor nodig.
Tips

Wanneer het gaat om minderjarigen, is de toestemming van hun wettelijke vertegenwoordigers (ouders of voogd) nodig. Minderjarigen kunnen immers volgens de wet geen (al dan niet stilzwijgende) toestemming geven over het gebruik van hun foto. Als de minderjarige de 'ouderdom van het oordeel des onderscheid' heeft bereikt, moeten de ouders of voogd nog steeds samen met de minderjarige de toestemming geven. Ook dit kan stilzwijgend gebeuren, maar de vraag is natuurlijk hoe je aantoont dat ouders van andere kinderen weten dat er foto’s van hun kinderen gemaakt worden.

Nu wordt verondersteld dat de meeste ouders zich niet echt zullen storen over het gebruik van de foto's. Wanneer je de foto’s op een site plaatst, vermeld dan op de site dat ouders kunnen vragen dat een of meer foto's verwijderd worden, en het e-mailadres waarop ze de webmaster kunnen bereiken. Een disclaimer met de vermelding dat de foto's niet door anderen gebruikt mogen worden is ook nuttig. Ten slotte kan je best niet te veel persoonlijke gegevens (zoals naam of woonplaats) van andere kinderen vermelden.

Naast de disclaimer op internet kan je ook op inschrijvingsformulieren voor activiteiten een formule vermelden dat de ouders door hun handtekening "kennis nemen van het feit dat er tijdens de activiteiten beeldmateriaal van hun kinderen kan worden gemaakt en akkoord gaan dat dit beeldmateriaal op websites of in publicaties van de vereniging of aanverwante niet-commerciële organisaties wordt gebruikt binnen het kader van de doelstellingen van de vereniging".

Laat je geweten spreken en stel je in de plaats van de geportretteerde... zelf wil je ook niet dat 'compromitterende' of belachelijke foto's van jou verspreid zonder je toestemming!

Streef ernaar om schriftelijke toestemmingen te bekomen, zowel van de volwassen geprotretteerden als van de ouders/voogden van de minderjarigen.

Wet

'De auteur of de eigenaar van een portret dan wel enige andere persoon die een portret bezit of voorhandenheeft, heeft niet het recht het te reproduceren of aan het publiek mede te delen zonder toestemming van de geportretteerde of, gedurende twintig jaar na diens overlijden, zonder toestemming van zijn rechtverkrijgenden.' (Wet van 30 juni 1994 betreffende het auteursrecht en naburige rechten, artikel 10).

Wie het portretrecht schendt en foto's zonder toestemming publiceert waardoor de privacy van de geportretteerde geschonden wordt, of hij belachelijk wordt gemaakt of schade loopt, kan aansprakelijk gesteld worden om een schadevergoeding te betalen. Hierbij zijn de algemene principes van de burgerlijke aansprakelijkheid van toepassing (art. 1382 en 1383 van het Burgerlijk Wetboek).

Afkondigingsdatum
woensdag, 29 juni, 1994
Formulieren
Uitgever en website

FOD Economie, KMO, Middenstand en Energie
Reguliering en Organisatie van de Markt - Dienst voor de Intellectuele Eigendom

North Gate III, Koning Albert II-laan 16 - 1000 Brussel

tel.: 02/277.76.94 of 02/277.52.88 - fax.: 2/277.52.62 - e-mail: piie_dir@economie.fgov.be

verantwoordelijke ambtenaar: dhr. Robert GEURTS (directeur-generaal)

                                                       tel.: 02/277.66.38 - e-mail: Robert.Geurts@economie.fgov.be

Onder het tabje ‘intellectueel eigendom’ op de site van FOD Economie, KMO, middenstand en energie vind je meer informatie over auteursrecht en portretrecht.

Voorbeelden

Een bekend geval waar het verzet op publicatie speelde was een fotomontage in het weekblad HUMO van de commissaris-generaal van de federale politie en zijn secretaresse.

Nuttig
Contact

Voor meer informatie kan je terecht bij je eigen provinciale of nationale secretariaten. Ben je geen lid van dergelijke koepelorganisatie dan kun je altijd contact opnemen met Steunpunt Jeugd.

Je kunt ook informatie vragen bji Grafitti jeugddienst, zij weten veel over web 2.0 toepassingen zoals blogs, wikipagina’s, etcetera in verband met portretrecht: http://www.graffiti-jeugddienst.be/default.asp.

Grondgebied
Trusty